نیز در آنجا به نام او نام گذاری شده است.15 او در آخر عمر نابینا شده بود.16 مدت عمرش را به اختلاف 78، 98، 100، 105 و 165 سال ذکر کرده اند.17 او آخرین صحابی پیامبر(صلی الله علیه وآله)18 بود که در سال 85 یا 86 و یا 83هـ در زمان خلافت عبدالملک (65 ـ 86هـ )19 در بیت المقدس یا دمشق20 درگذشت. الندیم او را صاحب کتابی دانسته است.21

پی نوشت ها

[1] ـ الاصابه 6/310.
[2] ــ الطبقات الکبری 7/407.
[3] ــ رجال الطوسی 31.
[4] ــ الطبقات الکبری 7/407.
[5] ــ اسد الغابه 5/77.
[6] ــ الاستیعاب 4/1564.
[7] ــ الاصابه 6/310.
[8] ــ الطبقات الکبری 7/408.
[9] ــ العبر 1/73.
[10] ــ الطبقات الکبری 7/408 الجرح و التعدیل 2/4/47.
[11] ــ سیر اعلام النبلاء 3/384.
[12] ــ همان.
[13] ــ تاریخ الاسلام 6/217.
[14] ــ تنقیح المقال 3/277.
[15] ــ سیر اعلام النبلاء 3/384.
[16] ــ اسد الغابه 5/77.
[17] ــ الاصابه 6/310 الاستیعاب 4/1564 اسد الغابه 5/77.
[18] ــ سیر اعلام النبلاء 3/386.
[19] ــ الاصابه 6/310.
[20] ــ اسد الغابه 5/77.
[21] ــ الفهرست (الندیم) 367.*

دیگر منابع: مستدرکات علم رجال الحدیث 8/96 قاموس الرجال 9/239 معجم رجال الحدیث 19/187 شذرات الذهب 1/95.

واصل ـ غزال (80 ـ 131هـ )

ابوحذیفه واصل بن عطاء غزال بصری مدنی مخزومی.

در سال 80 هـ در مدینه به دنیا آمد،1 ولی در بصره رشد یافت و زیست.2 گفته شده که وی مولای بنی مخزوم یا بنی ضبه یا بنی هاشم بود.3 با پشت سر گذاشتن دوران کودکی مدتی در مجلس درس حسن بصری، از سران معتزله شرکت کرد و از شاگردان و ملازمان او بود و از پیروان عقاید و افکار او محسوب می شد، اما از زمانی که با استاد خویش در مسئله ایمان (مرتکب کبیره) اختلاف نظر پیدا کرد، از استادش کناره جست و اعلان مخالفت کرد و سپس به همراه عمرو بن عبید که خود نیز از یاران و ملازمان حسن بصری در سال های متمادی بود و با وی اختلاف پیدا کرده و عقاید واصل را پذیرفته بود، فرقه موسوم به معتزله را پایه گذاری کرد4 و به جهت کناره گیری از حسن بصری بود که به معتزله شهرت یافتند.5

واصل متکلمی بلیغ بود و گفته شده که به سبب تسلط قوی و نیرومندی که بر لغت داشت، سخنان و خطبه های بلندی بدون به کار بردن حرف «راء» ایراد کرده است.6 وی در مقابل عقاید و افکار مخالفان خود مانند خوارج، دهریه، زنادقه و مرجئه ایستاده و سخنان ایشان را نقد و رد می کرد. گویند که زمانی به مدینه بازگشت و به همراه جمعی چون زید بن علی(علیه السلام) و پسرش یحیی بن زید در بعضی مسائل کلامی با امام صادق(علیه السلام) و اصحابش به مناظره پرداخت.

واصل دارای اصحاب و شاگردان بسیاری بوده که به نقاط مختلف دنیا مسافرت کرده و به تبلیغ عقاید و افکار خویش پرداخته اند که از آن میان عبدالله بن حارث به مغرب، حفص بن سالم به خراسان، قاسم بن سعدی به یمن، ایوب بن ابی تمیم به جزیره، حسن بن ذکوان به کوفه و عثمان طویل به ارمنستان مسافرت کرده اند.7 او دارای آثار و تألیفاتی بوده که عبارت اند از: المنزلة بین المنزلتین کتاب الفتیا التوحید اصناف المرجئة معانی القرآن الخطب فی التوحید والعزل کتاب خطبته التی أخرج منها الراء کتاب ما جری بینه وبین عمرو بن عبید السبیل الی معرفة الحق الدعوة طبقات اهل العلم والجهل8 و کتاب التوبه.9

ابوحذیفه در 51 سالگی در سال 131هـ درگذشت.10 در تاریخ وفاتش اختلاف است.11

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 202.
[2] ــ معجم المؤلفین 13/156.
[3] ــ طبقات المعتزله 29.
[4] ــ الانساب 5/338 معجم الادباء 19/246.
[5] ــ معجم الادباء 19/236.
[6] ــ تاریخ الاسلام 8/588 تاریخ التراث العربی 1/4/18.
[7] ــ طبقات المعتزله 29ـ33.
[8] ــ وفیات الاعیان 6/11.
[9] ــ معجم الادباء 19/247. 10 ـ سیر اعلام النبلاء 5/465 النجوم الزاهره 1/313.
[11] ــ وفیات الاعیان 6 / 11 هدیة العارفین 2 / 499.*

دیگر منابع: شذرات الذهب 1/182 لسان المیزان 6/214 الاعلام 8/108 ریحانة الادب 4/232 مقاتل الطالبیین 196.

واقِدیمحمد ـ واقدی والبه ـ اسدی (م حدود 170هـ )

ابواسامه والبة بن حبات اسدی کوفی دودانی.

اهل و ساکن کوفه بود1 و منسوب به دودان و از قبیله بنی نصر بن قعین شمرده می شد.2 والبه از شاعران دولت عباسی و معاصر شاعران مشهوری چون مطیع بن أیاس، حماد عجرد، حماد راویه و أبان لاحقی بود که هر از چند گاهی گرد هم آمده شراب می نوشیدند، شعر می سرودند و یکدیگر را هجو و مسخره می کردند.3 والبه شاعری