فی التوحید المجالس فی الامامة24 کتاب علی شیطان الطاق کتاب الاخبار و کیف تصحّ کتاب المعتزلة25 کتاب الالطاف26 تفسیر ما یلزم العباد الاقرار به التمیز اثبات الحجج علی ما خالف الشیعه27 مناظرة هشام بن حکم28 و الأصل.29

پی نوشت ها

[1] ـ رجال البرقی 35.
[2] ــ رجال الطوسی 329.
[3] ــ رجال النجاشی 2/398 خلاصة الاقوال 178.
[4] ــ اختیار معرفة الرجال 255.
[5] ــ رجال الطوسی 329 و362.
[6] ــ الفهرست (طوسی) 174.
[7] ــ معجم رجال الحدیث 19/271.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 223.
[9] ــ الذریعه 1/310.
[10] ــ الفهرست (طوسی) 175.
[11] ــ رجال النجاشی 2/398.
[12] ــ معجم رجال الحدیث 19/271.
[13] ــ سیر اعلام النبلاء 10/544.
[14] ــ رجال البرقی 35.
[15] ــ اختیار معرفة الرجال 255 معالم العلماء 128.
[16] ــ معالم العلماء 128.
[17] ــ خلاصة الاقوال 178.
[18] ــ رجال النجاشی 2/397.
[19] ــ اختیار معرفة الرجال 255.
[20] ــ همان 255 و269.
[21] ــ من لا یحضره الفقیه 4/437.
[22] ــ الفهرست (الندیم) 224 الفهرست (طوسی) 174.
[23] ــ رجال النجاشی 2/397.
[24] ــ همان 2/398.
[25] ــ الفهرست (الندیم) 224.
[26] ــ الفهرست (طوسی) 174.
[27] ــ معالم العلماء 128.
[28] ــ الذریعه 22/305.
[29] ــ همان 2/167.*

دیگر منابع: لسان المیزان 6/194 الاعلام 8/85 الذریعه 1/310 لغت نامه دهخدا 14/20761 سمط اللآلی 2/855 الوجیزه 116 قاموس الرجال 9/316 بحار الانوار 10/295.

هشام ـ ضریر (م 209 هـ )

ابوعبدالله هشام بن معاویه ضریر نحوی کوفی.

اهل کوفه بود و از شاگردان برجسته علی بن حمزه کسائی به شمار می آمد.1 نحوی بود و عمده علم نحو را از کسائی فرا گرفت. اسحاق بن ابراهیم بن مصعب برای تلمّذ به حضورش بار یافت و از او نحو را آموخت.2 هشام که از پیشوایان دانشمندان علوم عربی در زمان خود بود، به سال 209 هـ درگذشت3 و آثاری از خویش بر جای گذارد. تألیفات او را الحدود، المختصر و القیاس برشمرده اند.4

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الادباء 19/292.
[2] ــ وفیات الاعیان 6/85.
[3] ــ تاریخ الاسلام 14/420.
[4] ــ وفیات الاعیان 6/85.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 13/150 هدیة العارفین 2/509 الفهرست (الندیم) 76 بغیة الوعاة 2/328 الاعلام 8/88 کشف الظنون 1/451 نزهة الالباء 164 الذریعه 6/299.

هشام ـ عباسی (در عصر امام رضا(علیه السلام))

هشام بن ابراهیم عباسی.

از زندگی وی اطلاع چندانی در دست نیست. تنها منبع کهن، رجال کشّی است که به وسیله روایاتی چند، اطلاعات اندکی در اختیار ما می گذارد. از روایات برمی آید که هشام در زمان امام کاظم و امام رضا(علیهما السلام) می زیسته است. نخست از شیعیان بوده، ولی گویا به انحراف کشیده شد تا جایی که امام(علیه السلام) او را زندیق خواند.1 بنا بر روایتی که صدوق نقل کرده، هشام در مدینه با امام رضا(علیه السلام)ملاقات کرد و به نیّت تبرک و شفا، پیراهنی از امام درخواست نمود که حاکی از اعتقاد و گرایش وی به مذهب شیعه می باشد.2 کشّی روایات مختلفی را در ردّ و ذمّ عباسی نقل کرد از جمله اینکه امام کاظم(علیه السلام) در روایتی وی را زندیق خوانده و پدرش و همنشین او را نیز به همین صفت یاد کرده است.3 حمیری نیز روایتی نقل کرده که گویای خباثت باطنی و کفر هشام است.4 کشّی به روایت از استادش ابونضر عیاشی می نویسد: هشام عباسی مؤلف کتاب های زیدیّه بوده و آیاتی را که به عقیده وی بر امامت عباس بن عبدالمطلب دلالت داشته، جمع آوری کرده است.5

پی نوشت ها

[1] ـ اختیار معرفة الرجال 500 و 501.
[2] ــ عیون اخبار الرضا(علیه السلام)2/220.
[3] ــ اختیار معرفة الرجال 500 و 501.
[4] ــ قرب الاسناد 272.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 501.*

دیگر منابع: معجم رجال الحدیث 19/260 قاموس الرجال 9/285 تنقیح المقال 3/286 خلاصة الاقوال 293 نقد الرجال 367 رجال ابن داود 524 جامع الرواة 2/312 منهج المقال 359 مجمع الرجال 6/213 منتهی المقال 6/412.

هشام ـ فُوطی (م قرن سوم هجری)

ابومحمد هشام بن عمرو فوطی کوفی.

وی اهل بصره1 و از موالیان بنی شیبان بود.2 دانش خویش را نزد اساتید بزرگی چون معمر بن عبّاد سلمی3 و ابوالهذیل علاّف، متکلم بلندآوازه و از پیشوایان نخستینِ معتزله متوفای 226 یا 235 هـ فرا گرفت.4 هشام فردی موجّه و قابل قبول نزد خاصّه و عامه و دارای عقاید و آرای منحصر به فرد بود،5 به همین سبب به مکتب استادش ابوالهذیل وفادار نماند و با او به مخالفت برخاست و ردّیه هایی بر