هناد در سال 152 هـ در کوفه زاده شد و رشد یافت. تحصیلات خود را نزد ابوالاحوص سلام بن سلیم، سفیان بن عیینه، وکیع بن جرّاح، فضیل بن عیاض، یحیی بن معین، قبیصة بن عقبه، عبدالرحمان بن ابی زناد و برخی دیگر از اساتید پی گرفت2 و خود استاد و محدث شد و بسیاری از بزرگان اهل سنت همانند نسائی، ترمذی، ابوداود، ابن ماجه، بخاری، ابوحاتم رازی و ابوزرعه رازی از او بهره بردند.3 همچنین مورخ معروف محمد بن جریر طبری روایتی مبنی بر ولایت علی بن ابی طالب از او نقل کرده است.4 از احمد بن حنبل سؤال شد: از چه کسی در کوفه حدیث فرا بگیرند که او سفارش به هناد کرد. گفته شده که وکیع هیچ کس را همانند هناد بزرگ نمی شمرد.5 او را از حافظان حدیث، موثق و فردی عابد و زاهد توصیف کرده اند که بسیار می گریست، از این رو به راهب کوفه شهرت داشت. گویند: هناد هیچ گاه ازدواج نکرد، گرچه کنیزانی داشت.6 وی با فراء نحوی هم معاشرت داشته است.7

در اینکه هناد از دانشمندان اهل سنت می باشد شکی نیست،ولی ظاهراً تعصبات ضد تشیع نداشته است و حتی احادیثی در باب ولایت امیرمؤمنان علی(علیه السلام)دارد. گذشته از روایت قبلی، ابوالفتح کراجکی(م 449 هـ ) به نقل از طبری و او از هناد نقل می کند که شبی در خواب امام علی(علیه السلام) را دید که به او فرمود: شعری از کُمیت را که در وصف غدیرخم و ولایت امام(علیه السلام)و تخلف مسلمانان از بیعت است، را بخواند. هناد می خواند و حضرت او را به این شعر توصیه و سفارش می کند.8 وی در سال 243 هـ در کوفه درگذشت.9

برخی از منابع، هناد را صاحب تألیفاتی دانسته اند، ولی تنها به کتاب الزهد او اشاره کرده اند که کتاب بزرگی بوده است.10 ابن شهرآشوب نیز اثری به نام المسند را از آن هناد بن سری دانسته است11 که قاعدتاً باید متعلق به این هناد باشد نه هناد صغیر، چرا که مراد از هناد به سری به صورت مطلق، هناد کبیر است.

پی نوشت ها

[1] ـ تهذیب الکمال 30/314.
[2] ــ همان 30/311.
[3] ــ همان 9/202، 30/311، 33/321 و 35/216.
[4] ــ المناقب (خوارزمی) 135.
[5] ــ الجرح و التعدیل 9/119.
[6] ــ سیر اعلام النبلاء 11/465.
[7] ــ تاریخ بغداد 14/157.
[8] ــ کنز الفوائد 154.
[9] ــ الانساب 4/106.
[10] ــ سیر اعلام النبلاء 11/465 هدیة العارفین 2/511.
[11] ــ معالم العلماء 129.*

دیگر منابع: تاریخ بغداد 12/471 الثقات 6/31 و 8/453 و 9/246 الاکمال 7/404 تذکرة الحفاظ 2/507 مسائل الامام احمد 1/461 تاریخ جرجان 302 بحر الدم 166 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 11/62 تقریب التهذیب 2/27 الاعلام 8/96 معجم المولفین 13/154.

هیثم ـ تمیمی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

هیثم بن عروه تمیمی کوفی.

از راویان شیعه1 و از اصحاب و یاران امام صادق(علیه السلام)2 بود و از آن امام روایت نموده است.3 روایتگرانی مانند جعفربن بشیر، علی بن حکم4 و صفوان از جمله کسانی هستند که از او نقل حدیث کرده اند. هیثم در نقل حدیث فردی مورد اعتماد بود5 و کتاب الحدیث از آثار او می باشد.6

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/403.
[2] ــ رجال الطوسی 331.
[3] ــ رجال النجاشی 2/403.
[4] ــ جامع الرواة 2/320.
[5] ــ رجال النجاشی 2/403.
[6] ــ الذریعه 6/371.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 370 تنقیح المقال 3/306 منهج المقال 368 خلاصة الاقوال 179 قاموس الرجال 9/376 نقد الرجال 370 معجم رجال الحدیث 19/324 المعجم الموحد 2/399 مجمع الرجال 6/244 دائرة المعارف الشیعیة العامه 18/450 هدایة المحدثین 160 الوجیزه 117 رجال البرقی 40 جامع المقال 93.

هیثم ـ ثمالی (م قرن سوم هجری)

هیثم بن محمد ثمالی کوفی.

ابن شهرآشوب از وی با عنوان هیثم بن ابی محمد یاد کرده است.1 وی از محدثان کوفه2 و شاگرد ابان بن عثمان3 و استاد راویانی مانند حسین بن سعید4 و ابواسحاق ابراهیم بن سلیمان خزاز و شخصی قابل اعتماد بوده است.5 از آثار او به مجموعه ای به نام کتاب الحدیث اشاره کرده اند.6 زمان دقیق فوت وی معلوم نیست، ولی حمید بن زیاد (م 310 هـ ) با یک واسطه از او نقل روایت کرده است،7 لذا می توان وفات او را در قرن سوم دانست.

پی نوشت ها

[1] ـ معالم العلماء 129.
[2] ــ رجال النجاشی 2/403.
[3] ــ تنقیح المقال 3/307.
[4] ــ جامع الرواة 2/320.
[5] ــ رجال النجاشی 2/403.
[6] ــ الذریعه 6/372.
[7] ــ رجال النجاشی 1/322 و 2/403.*

دیگر منابع: الفهرست (طوسی) 177 رجال ابن داود 370 ایضاح الاشتباه 313