دیگر منابع: الفهرست (طوسی) 191 حاوی الاقوال 4/356 نقد الرجال 370 رجال البرقی 43 رجال ابن داود 369 جامع الرواة 2/320 الخرائج و الجرائح 2/728 الوجیزه 117.

هیثم ـ نمیری (م بین 158 ـ 169 هـ )

ابوحیه هیثم بن ربیع بن زراره بن کثیر نمیری بصری نمری.

نام او را هشام نیز گفته اند.1 از قبیله بنی نمیر2 و اهل بصره بود3 و در آنجا می زیست.4 از شاعر معروف، فرزدق روایت نموده5 و مورد احترام ابوعمرو بن علاء بود.6 وی شاعری فصیح و نیکوسرا بود که در بحر رجز شعر می سرود. پاره ای از دوران خلافت امویان و عباسیان را درک کرد و به مدح آنان پرداخت. گویند که وی هر چند رجز می سرود، لیکن در عمل در صفت هایی چون ترس، دروغ و بخل شهره روزگار خود بود.7 به قولی، کاتبان ظریف و هوشمندان به اشعار او مثل زده اند.8 ایشان درعهد خلافت مهدی عباسی (158 ـ 169 هـ ) درگذشت.9 دیوان او را سکری و اصمعی گرد آورده اند10 و دارای پنجاه ورقه است11 که یازده قصیده آن بر جای مانده است.12 زمان فوتش را مختلف آورده اند.13

پی نوشت ها

[1] ـ المنتظم 7/173. 2 ـ المعارف 87. 3 ـ الاعلام 8/103.
[4] ــ الاغانی 16/307. 5 ـ المنتظم 7/173. 6 ـ الاصابه 7/49. 7 ـ الاغانی 16/307.
[8] ــ تاریخ التراث العربی 2/3/241. 9 ـ الاصابه 7/48. 10 ـ تاریخ التراث العربی 2/3/241.
[11] ــ الفهرست (الندیم) 178 و 185.
[12] ــ تاریخ التراث العربی 2/3/241.
[13] ــ الاعلام 8/103 تاریخ التراث العربی 2/3/241 فوات الوفیات 4/242.*

دیگر منابع: خزانة الادب 3/154 ریحانة الادب 6/238 الشعر و الشعراء 525 طبقات الشعراء (ابن معتز) 143 الموشح 448 سمط اللآلی 1/244.

هیثم ـ نهدی (قرن سوم هجری)

ابومحمد هیثم بن عبدالله نهدی کوفی، ملقب به ابن ابی مسروق.

اهل کوفه بود1 و از بزرگانی چون علی بن اسباط صحابی امام جواد(علیه السلام)، حسن بن محبوب صحابی امام رضا(علیه السلام)و حکم بن مسکین صحابی امام صادق(علیه السلام)حدیث روایت کرده است.2 شیخ طوسی او را در زمره اصحاب امام باقر(علیه السلام) ذکر کرده و در عین حال معتقد است که از امامان معصوم روایتی نقل نکرده است.3 برخی گفته شیخ را محل تأمل دانسته اند.4 کشّی به نقل از حمدویه می نویسد: ابومسروق و پسرش هیثم از محدثان فاضل بوده و رجال امامیه به نیکی از ایشان یاد کرده اند.5 نهدی شاگردان و راویانی نیز تربیت کرده که از آن میان افرادی چون محمد بن حسن صفار،6 احمد بن محمد بن عیسی و سعد بن عبدالله را می توان نام برد.7 آثاری چون النوادر8 و کتاب الحدیث از تألیفات اوست.9

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/404.
[2] ــ جامع الرواة 2/318.
[3] ــ رجال الطوسی 140 و 516.
[4] ــ معجم رجال الحدیث 19/317.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 372.
[6] ــ الفهرست (طوسی) 176.
[7] ــ جامع الرواة 2/318.
[8] ــ معالم العلماء 129.
[9] ــ الذریعه 6/371.*

دیگر منابع: خلاصة الاقوال 179 رجال ابن داود 369 تنقیح المقال 3/305 معجم رجال الحدیث 19/317 کامل الزیارات 170 الوجیزه 117 التحریر الطاووسی 604.

یاسر ـ قمی (در عصر امام حسن عسکری(علیه السلام))

یاسر خادم الرضا قمی.

او که از موالی یسع1 و حمزة بن یسع اشعری قمی بود، از اصحاب امام رضا(علیه السلام) و خادم آن حضرت شناخته شده است.2 وی را امامی مذهب و راوی از حضرت رضا و امام حسن عسکری(علیهما السلام)معرفی کرده اند و روایتگرانی چون احمد بن اسحاق قمی، یعقوب بن یزید، سهل بن زیاد، نوح بن شعیب، احمد بن هلال، ابراهیم بن هاشم، علی بن ابراهیم و غیره راوی او بوده اند.3 برخی برخلاف روایات دالّ بر خادم الرضا بودنش، او را خادم مأمون (خلافت 198 ـ 218 هـ ) و متولّی امر امام(علیه السلام)پنداشته اند4 که محتمل است ریشه این پندار، اشتباه او با یاسر، خادم هارون الرشید (خلافت 170 ـ 193 هـ ) باشد، چنان که بعضی علی رغم دلایل و نشانه های امامی بودنش، همچون آمدن نام و ترجمه او در رجال طوسی و نجاشی، اعتماد ابن داود بر او و آوردنش در باب اول کتابش و ممدوح شمرده شدنش به وسیله علامه و نقل روایات مشتمل بر معجزات امام(علیه السلام)، شیعی بودن او را به استناد پاره ای از روایات که مفهوم آنها چیزی جز بیان معجزات نیست، منکر شده اند.5 مسئله روایت این شخصیت از حضرت رضا و امام هادی(علیهما السلام)هم به نظر برخی غریب آمده است، لیکن بعید نیست، زیرا فاصله امامت امام رضا(علیه السلام) تا امامت امام هادی(علیه السلام) حدود هفده سال