218 هـ )1 و نزدیکان حسن بن سهل بود.2 پدرش از مترجمان روزگار منصور (خلافت 136 ـ 158 هـ ) به شمار می رفت و به دستور وی کتاب های بسیاری را به عربی ترجمه کرد.3 یحیی نیز از مترجمان عصر مأمون به شمار می آمد. او در ترجمه، مردی امانت دار بود و معانی را به خوبی برگردان می کرد،4 هر چند بر رسم الخط زبان های عربی و یونانی تسلط کافی نداشت.5 روش وی در ترجمه متون به صورت کلمه به کلمه بود.6 ابن بطریق با فلسفه و طب آشنایی داشت.7 او همراه حجاج بن مطر و سلما، رئیس نخستین موسسه علمی عصر عباسی، از سوی مأمون به روم سفر کرد و تعدادی از آثار علمی آنجا را که در زمینه حکمت نگارش یافته بود، با خود به ارمغان آورد و به ترجمه آن پرداخت.8 کتاب الاسرار از آثار منسوب به اوست که در حدود 199هـ نگارش یافته و مشتمل بر معلومات گوناگون از جمله علم قیافه شناسی و طب است.9 دیگر آثار او عبارت اند از: کتاب السمومات و اجناس الحشرات.10 یحیی در حدود 200 هـ درگذشت.11

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الحکماء 379.
[2] ــ عیون الانباء فی طبقات الاطباء 282.
[3] ــ لغت نامه دهخدا 1/263.
[4] ــ تاریخ الحکماء 379.
[5] ــ عیون الانباء فی طبقات الاطباء 282.
[6] ــ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 3/118.
[7] ــ تاریخ الحکماء 379.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 304.
[9] ــ انتقال علوم یونانی به عالم اسلام 247.
[10] ــ الفهرست (الندیم) 379.
[11] ــ الاعلام 8/210.*

یحیی ـ ابیض (م 263 هـ )

ابوزکریا یحیی بن عبدالرحمان ابیض نحوی سرقسطی اندلسی.

اهل سرقسطه1 از شهرهای اندلس بود.2 قاضی عیاضی می نویسد: وی از فقهای مالکی مذهب و عالم به نحو و لغت و علوم دیگر بود.3 ابوزکریا برای فراگیری علوم به نواحی مختلف سفر می کرد و علت شهرتش به «ابیض» را سفید بودن موهایش در آغاز تولدش دانسته اند.4 او در سال 263 و بنا بر نقلی 236 هـ از دنیا رفت و اثرش نوشته ای در زمینه نحو می باشد5 که البته عنوان آن در منابع ذکر نشده است.

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ علماء الاندلس 2/179.
[2] ــ معجم البلدان 3/212.
[3] ــ ترتیب المدارک 3/164.
[4] ــ بغیة الملتمس 504.
[5] ــ بغیة الوعاة 2/337.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 13/205 دائرة المعارف الشیعیة العامه 18/496 روضات الجنات 3/285 هدیة العارفین 2/516.

یحیی ـ ازرق (در عصر امام کاظم(علیه السلام))

یحیی بن عبدالرحمان أزرق کوفی.

از محدثان شیعه1 و از یاران امام صادق و امام کاظم(علیهما السلام)2 بوده و از ایشان روایت کرده است. راویانی مانند علی بن حسن بن رباط،3 ابن سماعه، قاسم بن اسماعیل قرشی،4 صفوان بن یحیی،5 علی بن نعمان6 و ابان بن عثمان از دانش او بهره برده اند.7 نجاشی ضمن توثیق وی اثری با عنوان کتاب به او نسبت داده و گفته که عده ای از اصحاب ما این کتاب را روایت کرده اند.8

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/417.
[2] ــ رجال الطوسی 333 و 364.
[3] ــ رجال النجاشی 2/417.
[4] ــ الفهرست (طوسی) 178.
[5] ــ نقد الرجال 374.
[6] ــ جامع الرواة 2/331.
[7] ــ تنقیح المقال 3/318.
[8] ــ رجال النجاشی 2/417.*

دیگر منابع: خلاصة الاقوال 182 رجال البرقی 49 رجال ابن داود 375 الوجیزه 118 منهج المقال 371 مستدرکات علم رجال الحدیث 8/215 معجم رجال الحدیث 20/60 الذریعه 6/372.

یحیی ـ اسدی (م 150 هـ )

ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی کوفی مکفوف حذاء.

از موالی بنی اسد1 و جزء تابعین و صحابی امام باقر، امام صادق و امام کاظم(علیهم السلام)بود.2 از امام باقر، امام صادق و امام کاظم(علیهم السلام) روایت کرده است،3 همچنین از افرادی مانند هشام بن سالم، عبدالواحد بن مختار و حماد بن عثمان روایت کرده است.4 روایتگرانی همچون حسن بن علی بن ابی حمزه،5 علی بن ابی حمزه، حسین بن ابی العلاء،6 عبدالرحمان بن سالم، محمد بن زیاد، عاصم بن حمید و منصور بن حازم7 از وی روایت کرده اند. رجال نویسان ایشان را فردی مورد اعتماد، سرشناس،8 فقیه9 و از اصحاب اجماع دانسته اند.10 او نابینا به دنیا آمد.11 بعضی وی را دارای مذهب واقفی12 و بعضی به دلیل اینکه زمان فوت، امام کاظم(علیه السلام) را درک نکرد، او را واقفی نمی دانند.13 بعضی از رجال نویسان او را با یحیی بن قاسم