دهخدا 14/20994.
[4] ــ کشف الظنون 2/983.
[5] ــ تاریخ التراث العربی 4/397.*

یحیی ـ برمکی (120 ـ 190 هـ )

ابوعلی یحیی بن خالد بن برمک برمکی فارسی.

به سال 120 هـ به دنیا آمد1 و معلم و مربی هارون الرشید عباسی (خلافت 170 ـ 193 هـ ) بود.2 هارون پسر خوانده یحیی، و یحیی پدر رضاعی او محسوب می شد.3 زمانی نیز مهدی عباسی (خلافت 158 ـ 169 هـ ) یحیی را کاتب خود کرد4 و هنگامی که هارون به خلافت رسید، او را به وزارت خود انتخاب کرد و اداره امور مملکت و مردم را به او سپرد5 و از این جهت انگشتر خویش را چون نمادی از تفویض و تأیید این امور، در انگشت وی کرد.6 ایشان که از رجال برجسته سیاسی حکومت هارون بود و نامش زبانزد و شهره خاص و عام شده بود، پس از قتل پسرش جعفر بن یحیی به دست هارون مورد غضب هارون قرار گرفت و به زندان افتاد.7 گفته شده که دستور به شهادت رساندن امام کاظم(علیه السلام)نیز به یحیی واگذار، و او مأمور اجرای آن گردید. او نیز سندی بن شاهک را مأمور کرد که امام(علیه السلام)را با سم به شهادت رساند.8 به گفته الندیم، یحیی بن خالد اولین کسی است که تفسیر و ترجمه کتاب المجسطی بطلمیوس را به عربی بر عهده گرفته و تفاسیر دیگران به پای او نمی رسد.9 سرانجام پس از گذران 7010 یا 74 سال عمر11 در سال 190 هـ در زندان رافقه درگذشت.12 پسرش فضل بر وی نماز گزارد و جسدش در کنار رود فرات، در حومه هرثمه به خاک سپرده شد.13

پی نوشت ها

[1] ـ الاعلام 8/144.
[2] ــ وفیات الاعیان 6/221.
[3] ــ تاریخ الطبری 8/230.
[4] ــ الاعلام 8/144.
[5] ــ تاریخ الطبری 8/230و233 سیر اعلام النبلاء 9/89.
[6] ــ الاعلام 8/144.
[7] ــ وفیات الاعیان 9/221و227 المنتظم 9/188.
[8] ــ الارشاد 2/241و242.
[9] ــ الفهرست (الندیم) 327.
[10] ــ الکامل فی التاریخ 6/198 العبر 1/238.
[11] ــ وفیات الاعیان 6/228.
[12] ــ المنتظم 9/188و192 البدایة و النهایه 10/205.
[13] ــ وفیات الاعیان 6/228 المنتظم 9/192.*

دیگر منابع: شذرات الذهب 1/327 مستدرکات علم رجال الحدیث 8/202 معجم رجال الحدیث 20/45 کشف الظنون 2/1594 الانساب 1/329.

یحیی ـ بصری (124 ـ 200 هـ )

ابوزکریا یحیی بن سلام بن ابی ثعلبه بصری تیمی افریقی.

از قبیله تیم ربیعه بود1 که در سال 124 هـ 2 در کوفه متولد شد. با پدرش به بصره رفت و در آنجا رشد نمود،3 بدین جهت بعضی وی را اهل بصره می دانند.4 او بعداً به مصر و افریقیه مسافرت کرد5 و در آنجا سکونت یافت6 و به نشر علوم پرداخت. وی از افرادی چون سعید بن ابی عمرو،7 مالک،8 سفیان ثوری9و حماد بن سلمه10 روایت نموده است. علم قرائت را از اصحاب حسن بصری فراگرفت11 و افرادی چون بحر بن نصر،12 پسرش محمد بن یحیی13 و دیگران از وی روایت نموده اند و همچنین عبدالله بن وهب در مصر از ایشان حدیث شنید.14 او فقیه،15 مفسر،16 مقری17 و آشنا به حدیث و لغت بود18 و حدود بیست نفر از تابعین را نیز درک کرده بود. دارقطنی وی را در نقل حدیث ضعیف شمرده است، به خلاف ابن حبان که او را در شمار موثقین آورده است.19 سرانجام در صفر سال 200 پس از بازگشت از سفر حج، در مصر درگذشت. از جمله آثار وی کتاب الجامع،20 تفسیر القرآن21 و اختیارات فی الفقه22 می باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ الاعلام 8/148.
[2] ــ سیر اعلام النبلاء 9/397.
[3] ــ معجم المؤلفین 13/200.
[4] ــ الثقات 9/261.
[5] ــ لسان المیزان 6/260.
[6] ــ الجرح و التعدیل 2 / 4 / 155.
[7] ــ تاریخ الاسلام 13/474.
[8] ــ الثقات 9/261.
[9] ــ الجرح و التعدیل 2 / 4 / 155.
[10] ــ غایة النهایه 2/373.
[11] ــ سیر اعلام النبلاء 9/397.
[12] ــ الثقات 9/261.
[13] ــ سیر اعلام النبلاء 9/396.
[14] ــ غایة النهایه 2/373.
[15] ــ الاعلام 8/148.
[16] ــ طبقات المفسرین (داوودی) 2/372.
[17] ــ غایة النهایه 2/373.
[18] ــ سیر اعلام النبلاء 9/397.
[19] ــ الاعلام 8/148.
[20] ــ سیر اعلام النبلاء 9/397.
[21] ــ غایة النهایه 2/373.
[22] ــ الاعلام 8/148.*

دیگر منابع: میزان الاعتدال 4/381.

یحیی ـ بغدادی (158 ـ 223 هـ )

ابوزکریا یحیی بن معین بن عون بن زیاد بغدادی مری غطفانی، ابن معین.

در سال 158 هـ در روستای نیقا، نزدیکی شهر انبار عراق به دنیا آمد.1 ابن حبّان بر آن است که اصل وی از سرخس بود.2 او از موالیان