غطفان و پدرش مأمور خراج ری بود و برایش هر چه ثروت گذاشت، صرف حدیث کرد.3 وی از عبدالله بن حرب، عبدالله بن مبارک و حفص بن غیاث حدیث نقل کرد و افرادی چون بخاری، مسلم، ابوداود و احمد بن حنبل از او روایت نقل کرده اند. علی بن مدینی گفته است که هیچ کس مثل یحیی ننوشته است.4 وی با علم رجال و جرح و تعدیل راویان و فقه حنفی آشنایی داشت.5 دوری آورده که وی قائل به قدمت قرآن بوده و علی بن احمد نیز وی را از عالمان مهم دوره خود و سرآمد آنان دانسته است. از توصیفاتی که علمای اهل سنت از او کرده اند، می توان فهمید که حدیث بسیار زیادی نقل کرده است.6 یحیی بن معین در سال 233 هـ در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع مدفون گردید.7 آثار وی عبارت اند از: معرفة الرجال المسند المجروحین معرفة الرجال و سؤالات ابراهیم بن عبدالله الجنید الختلی جزء من تاریخ ابن سعید هاشم بن مرثد حدیث8 و التاریخ.9

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 14/177.
[2] ــ الثقات 9/263.
[3] ــ تاریخ یحیی بن معین 1/7.
[4] ــ تاریخ مدینة دمشق 34/149 و 152.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 11/86.
[6] ــ تاریخ یحیی بن معین 1/8.
[7] ــ وفیات الاعیان 6/142.
[8] ــ تاریخ التراث العربی 1/1/203.
[9] ــ الفهرست (الندیم) 287.*

دیگر منابع: خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 11/280 المنتظم 11/203 التاریخ الکبیر 8/307 الجرح و التعدیل 9/129 معجم المؤلفین 13/232 النجوم الزاهره 2/272 هدیة العارفین 2/514 شذرات الذهب 2/79 الطبقات الکبری 7/354 الاعلام 8/173.

یحیی بن نجیم (زنده در قرن دوم هجری)

یحیی بن نجیم.

الندیم او را در ردیف شاعران قصیده گو ذکر کرده است.1 ابوالفرج اصفهانی می نویسد که شخصی به نام حرمازی از یحیی بن نجیم روایت کرده و او نیز از ابونخیله روایت کرده است.2 از آثار وی یک قصیده بر جای مانده است.3 تاریخ فوت یحیی یافت نشد، اما معاصر ابونخیله (م 145 هـ )4 بوده است.

پی نوشت ها

[1] ـ تنقیح المقال 3/323.
[2] ــ رجال النجاشی 2/415.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 196.
[4] ــ الاعلام 8/15.*

یحیی ـ بیکندی (م 243 هـ )

ابوزکریا یحیی بن جعفر بن اعین بیکندی ازدی بخاری بارقی.

اهل بیکند، شهری بین بخارا و جیحون و ساکن بکیون، روستایی در آن شهر بود.1 بیکندی را محدث منطقه ماوراءالنهر دانسته اند. وی از محدثانی چون سفیان بن عیینه، عبدالرزاق و یزید بن هارون روایت کرد و افرادی مانند عبیدالله بن واصل، بخاری و محمد بن ابی حاتم ورّاق از او روایت نمودند.2 از کعبان نقل است که به اصحابش توصیه می کرد که هر کس علم صحیح می خواهد به یحیی بن جعفر رجوع کرده و از او بنویسد.3 وی سرانجام به سال 243 هـ در قریه بکیون وفات یافت و کتاب تفسیر القرآن را از خود بر جای گذاشت.4

پی نوشت ها

[1] ـ هدیة العارفین 2/515.
[2] ــ سیر اعلام النبلاء 12/100.
[3] ــ تهذیب الکمال 31/254.
[4] ــ هدیة العارفین 2/515.*

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 18/544 الثقات 9/268 الانساب 1/434 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 11/193 تقریب التهذیب 2/344 معجم المفسرین 2/727 تذکرة الحفاظ 2/487.

یحیی ـ تمیمی (159 ـ 242 هـ )

ابومحمد یحیی بن اکثم بن محمد بن قطن بن سمعان تمیمی مروزی اُسیدی.

از مردمان مرو و از فرزندان اکثم بن صیفی، از حکمای مشهور عرب است. به تاریخ دقیق ولادت وی در منابع تصریح نشده، اما با توجه به گفته ابن خلکان که وی به هنگام مرگ در سال 242 هـ 83 سال داشت، می توان ولادت وی را در 159 هـ دانست.1 اساتیدش را چون فضل بن موسی، عبدالله بن ادریس و وکیع بن جراح، و راویان از او را افرادی همانند محمد بن اسماعیل بخاری، ابوحاتم رازی و اسماعیل بن اسحاق قاضی گفته اند. یحیی شخصیتی ادیب، فقیه و سیاستمداری چیره دست معرفی شده که وزیران دربار بدون رأی و مشورت او به هیچ کاری دست نمی زدند و تصمیمی اتخاذ نمی کردند.2 گفته اند که در شهرهای مختلفی چون بغداد، بصره،3 کوفه و سامرا4 عهده دار مسئولیت قضاء بود. شیخ مفید داستان مناظره وی با امام جواد(علیه السلام)را نقل کرده که حاکی از آن است که یحیی در مناظره با آن حضرت شکست خورد و نتوانست پاسخ امام را بدهد، ولی آنچه پرسید امام