جواب داد.5 وی در عصر متوکل (خلافت 232 ـ 247 هـ ) نیز امر قضاوت را به عهده گرفت، اما با خشم خلیفه از این منصب عزل گردید و اموالش مصادره شد. او پس از این برخورد از عراق رهسپار مکه شد و در آنجا رحل اقامت گزید، لیکن با اطلاع از تغییر موضع متوکل نسبت به خود، آهنگ مراجعت کرد و در ربذه درگذشت و مدفون گردید. سال وفات او بنا بر اکثر اقوال 242 هـ و به قول بعضی 243 هـ گفته شده است.6 کتاب التنبیه و ایجاب التمسّک باحکام القرآن از تألیفات وی به شمار آمده است.7

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ مدینة دمشق 64/66.
[2] ــ تاریخ الاسلام 18/537.
[3] ــ تاریخ بغداد 14/191، 197 و 198.
[4] ــ النجوم الزاهره 2/316.
[5] ــ الارشاد 2/283 و 286.
[6] ــ وفیات الاعیان 6/163.
[7] ــ معجم المؤلفین 13/187.*

دیگر منابع: الکامل فی التاریخ 7/82 البدایة و النهایه 10/378 العبر 1/345 مروج الذهب 4/29 الجرح و التعدیل 9/129 الجواهر المضیئه 2/211 اخبار القضاة 2/161 میزان الاعتدال 4/361 الاعلام 8/138.

یحیی ـ تنیسی (144 ـ 208 هـ )

ابوزکریا یحیی بن حسان بن حیّان تنیسی مصری کوفی.

اصل وی از دمشق بود و به سال 144 هـ به دنیا آمد و در تنیس، جزیره ای در ساحل دریای مصر می زیست.1 او دانش خویش را نزد بزرگانی چون معاویه بن سلام، حماد بن سلمه و لیث بن سعد فرا گرفت.2 تنیسی از محدثان برجسته مصر و فردی موثق بود.3 او شاگردان و راویان بسیاری را تربیت کرده که از مشهورترین آنها محمد بن ادریس شافعی پیشوای مذهب شافعیه، یونس بن عبدالاعلی و ربیع بن سلیمان مرادی را می توان نام برد.4 وی به سال 207 یا 208 و یا 209 هـ در مصر درگذشت.5 گفته شده که وی دارای تألیفاتی بوده، اما نامی از آنها برده نشده است.6

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ مدینة دمشق 64/111 و 113.
[2] ــ تهذیب الکمال 31/267.
[3] ــ تاریخ الثقات 470.
[4] ــ تاریخ الاسلام 14/438.
[5] ــ تاریخ مدینة دمشق 64/111، 113 و 117.
[6] ــ تهذیب الکمال 31/269.*

دیگر منابع: الجرح و التعدیل 9/135 العبر 1/279 تاریخ جرجان 190 معجم المؤلفین 13/190 شذرات الذهب 2/22 التاریخ الصغیر 2/286 التاریخ الکبیر 8/269 رجال صحیح بخاری 2/789 الثقات 9/252.

یحیی ـ جحذری (م حدود 240 هـ )

ابوعلی یحیی بن کامل بن طلیحة جحذری خدری.

از اصحاب بشر مریسی و ابتدا جزو فرقه مرجئه بود و بعد از مدتی به فرقه اباضیه گرایش پیدا کرد. آثار او عبارت اند از: المخلوق التوحید الرد علی الغلاة و طوائف الشیع و کتاب الجلیلة فی المسائل التی جرت بینه و بین جعفر بن حرب.1 مرگ او را در حدود 240 هـ نوشته اند.2

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 233.
[2] ــ هدیة العارفین 2/515.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 13/220 لغت نامه دهخدا 14/21000.

یحیی ـ حارثی (م حدود 160 هـ )

ابوالفضل یحیی بن زیاد بن عبیدالله حارثی کوفی.

نامش را مختلف آورده اند.1وی اهل کوفه بود2 و در آنجا زندگی می کرد3 و مدتی نیز در بغداد سکونت داشت4 و قاضی آن شهر، فردی بلیغ و فصیح5 و از شعرای گستاخ و بذله گو بود و اشعاری در مدح سفاح (خلافت 132 ـ 136 هـ ) و مهدی عباسی (خلافت 158 ـ 169 هـ ) سروده است.6 وی پسردایی ابوالعباس سفاح بود.7 در زمان منصور (خلافت 136 ـ 158 هـ ) از عمال و استانداران وی در اهواز بود.8 او به زندیق شهرت داشت9 و از دوستان مطیع بن ایاس،10 حماد عجرد رومی11 و والبة بن حباب12 به شمار می رفت و سرانجام در حدود 160 هـ 13 در دوران مهدی عباسی14 درگذشت. از جمله آثار وی مجموعه رسائل و شعر می باشد.15

پی نوشت ها

[1] ـ مختصر تاریخ دمشق 27/257.
[2] ــ الانساب 2/151.
[3] ــ معجم الشعراء 429.
[4] ــ تاریخ بغداد 14/107.
[5] ــ تاریخ التراث العربی 3 / 2 / 247.
[6] ــ تاریخ بغداد 14/107.
[7] ــ الانساب 2/151 معجم الشعراء 429.
[8] ــ تاریخ التراث العربی 3 / 2 / 247.
[9] ــ الامالی (سید مرتضی) 1/143.
[10] ــ تاریخ بغداد 14/107.
[11] ــ معجم الشعراء 429 تاریخ بغداد 14/107.
[12] ــ تاریخ بغداد 14/107.
[13] ــ الاعلام 8/145.
[14] ــ لسان المیزان 6/256.
[15] ــ الفهرست (الندیم) 131، 197 و 184.*

دیگر منابع: وفیات الاعیان 3/469 تاریخ مدینة دمشق 62/221 مختصر تاریخ دمشق27/257.