یحیی ـ فارسی (م 230 هـ )

ابوعلی یحیی بن حسین بن ورید فارسی فلکی، ابن منجم بغدادی.

ادیب و اخترشناس ایرانی تبار موصلی1 و از موالیان مأمون (خلافت 198 ـ 218 هـ ) به شمار می رفت. او نخست به فضل بن سهل پیوست و به احکام نجوم پرداخت و چون فضل کشته شد، به مأمون تمایل یافت و به دست او اسلام آورد.2 ابوعلی از طرف او مأمور شد که به رصد و اصلاح آلات آن در شماسیه بغداد و جبل قاسیون در دمشق بپردازد و او تا مرگ مأمون (218 هـ ) آن را ادامه داد.3 فارسی سرانجام هنگام خروج از طرسوس وفات یافت و در مقابر قریش حلب دفن شد.4 زرکلی وفات او را در سال 230 هـ نوشته است.5 آثار او عبارت اند از: الاغانی (علی الحروف) العود و الملاهی الطبیخ المعاریض مقالة فی ارتفاع سدس ساعة لمعرض مدینة السلام6 و الزیج الممتحن.7

پی نوشت ها

[1] ـ فرهنگ زندگی نامه ها 1/761.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 160.
[3] ــ تاریخ الحکماء 358.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 160.
[5] ــ الاعلام 8/173.
[6] ــ فرهنگ زندگی نامه ها 1/761.
[7] ــ تاریخ الحکماء 358.*

دیگر منابع: کشف الظنون 2/1435 هدیة العارفین 2/514 معجم المؤلفین 13/233 لغت نامه دهخدا 14/20994 الذریعه 8/215 دائرة المعارف الشیعیة العامه 18/471.

یحیی ـ فرّاء (در عصر امام صادق(علیه السلام))

یحیی بن سالم فرّاء کوفی.

از راویان زیدی مذهب1 و از یاران و اصحاب امام صادق(علیه السلام)بوده و از آن امام2 و افرادی همچون اشعث3 و اسرائیل روایت نموده است.4 راویانی نیز مانند زکریا بن یحیی کسائی،5 محمد بن حسین خثعمی6 و عبدالعظیم بن عبدالله از او روایت کرده اند.7 یحیی در نقل حدیث فردی مورد اعتماد بود8 و کتاب الحدیث از آثار اوست.9

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/417.
[2] ــ تنقیح المقال 3/316.
[3] ــ اعیان الشیعه 10/295.
[4] ــ میزان الاعتدال 4/377.
[5] ــ اعیان الشیعه 10/295.
[6] ــ تنقیح المقال 3/316.
[7] ــ جامع الرواة 2/329.
[8] ــ رجال النجاشی 2/417.
[9] ــ الذریعه 6/372.*

دیگر منابع: لسان المیزان 6/257 رجال ابن داود 525 منهج المقال 370 نقد الرجال373 خلاصة الاقوال 265 معجم رجال الحدیث 20/52 الوجیزه 118.

یحیی ـ فرّاء (144 ـ 207 هـ )

ابوزکریا یحیی بن زیاد بن عبدالله بن منظور فرّاء کوفی بغدادی اسدی دیلمی.

تاریخ دقیق ولادت وی مشخص نیست. خطیب بغدادی می نویسد که وی به هنگام مرگ 63 سال داشت، بدین جهت و با در نظر گرفتن سال مرگ وی در سال 207 هـ ، می توان تولد وی را سال 144 هـ دانست.1 او در کوفه به دنیا آمد و از موالیان بنی منقر، ساکن بغداد2 و شاگرد برجسته کسائی و یونس بن حبیب بود. او از قیس بن ربیع، مندل بن علی و علی بن حمزه کسائی روایت کرد و سلمة بن عاصم و محمد بن جهم سمری از او روایت کرده اند.3 رجال نویسان اهل سنت او را نحوی، فقیه، مورخ، شاعر و آشنای به طب و نجوم دانسته اند.4 سمعانی به نقل از ابوالعباس ثعلب می نویسد: اگر فرّاء نبود ادبیات عرب به جهت پراکندگی آرا از میان می رفت.5 مأمون (خلافت 198 ـ 218 هـ ) دو تن از فرزندان خود را برای تعلیم نحو نزد او سپرد. یحیی سال 207 هـ در راه مکه از دنیا رفت.6 آثار او عبارت اند از: معانی القرآن که برای عمر بن بکیر نوشته و چهار جزء دارد البهیّ که برای عبدالله بن طاهر نوشت اللغات المصادر فی القرآن الجمع و التثنیة فی القرآن الوقف و الابتدا الفاخر آلة الکاتب النوادر فعل و افعل المقصور و الممدود المذکر و المؤنث اسماء الحدود7 اختلاف اهل الکوفه و البصره و الشام فی المصاحف کتاب یافع و یافعه کتاب ملازم مشکل اللغة الصغیر مشکل اللغة الکبیر و کتاب الواو.8

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 14/155.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 73.
[3] ــ بغیة الوعاة 2/333.
[4] ــ وفیات الاعیان 6/177.
[5] ــ الانساب 4/352.
[6] ــ سیر اعلام النبلاء 10/119 و 121.
[7] ــ الفهرست (الندیم) 73.
[8] ــ معجم الادباء 20/14.*

دیگر منابع: الاعلام 8/145 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 11/212 الثقات 9/256 العبر 1/278 شذرات الذهب 2/19 هدیة العارفین 2/514 تقریب التهذیب 2/348 الذریعه 5/133 دائرة المعارف الشیعیة العامه 18/488 الکامل فی التاریخ 6/385 نزهة الالباء 98 معجم الادباء 20/9 تذکرة الحفاظ 1/372 غایة النهایه 2/371 تاریخ بغداد 14/149 تاریخ الاسلام 14/295 معجم المؤلفین 13/198.