یحیی ـ قرطبی (م 259هـ )

ابوزکریا یحیی بن ابراهیم بن مزین قرطبی، ابن مزین.

اصالتاً از طلیطله اندلس بود، ولی اهل قرطبه به شمار می رفت. جد وی از موالی رمله دختر عثمان بن عفان بود. او برای کسب دانش به بلاد مختلفی از قبیل عراق، مصر و مدینه سفر کرد و از بزرگانی چون عیسی بن دینار، محمد بن عیسی اعشی و یحیی بن یحیی حدیث آموخت. در مدینه مطرف بن عبدالله از شاگردان مالک بن انس را ملاقات کرد و کتاب الموطأ مالک را از او و حبیب، کاتب مالک فرا گرفت.1 افرادی چون سعید بن خمیر، ابان بن محمد بن دینار و سعید بن عثمان اعناقی از وی روایت کرده اند.2 به نوشته ذهبی، ابن مزین فردی فقیه، مفتی، نویسنده و یکی از بزرگان اندلس به شمار می آمد. الموطأ را از حفظ داشت و دارای آثاری مانند فضائل القرآن، تفسیر غریب الموطأ، اسماء رجال الموطأ، تفسیر علل الموطأ،3 رغائب العلم و فضله و المستقصیة فی علل الموطأ4 می باشد. ابن مزین در جمادی الاولی سال 2595 یا 260 از دنیا رفت.6

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/178.
[2] ــ جذوة المقتبس 350. 3 ـ تاریخ الاسلام 19/368. 4 ـ الاعلام 8/134.
[5] ــ تاریخ الاسلام 9/368.
[6] ــ بغیة الملتمس 497.*

دیگر منابع: نفح الطیب 3/168 هدیة العارفین 2/516 معجم المؤلفین 13/182 لغت نامه دهخدا 14/20994.

یحیی ـ قرطبی (م 293 هـ )

ابواسماعیل یحیی بن اسحاق بن یحیی بن احمد قرطبی لیثی، مشهور به رقیعه.

اهل قرطبه بود و دانش خویش را نزد بزرگانی چون پدرش اسحاق بنِ یحیی، اسماعیل بن اسحاق قاضی و احمد بن زهیر فراگرفت.1 ابن فرحون وی را در زمره فقهای مالکی ذکر کرده و می نویسد: ابواسماعیل برای کسب دانش به بلاد مختلفی از قبیل آفریقا، مصر و عراق سفر کرد و از اساتید بسیاری بهره برد.2 او علاوه بر فقه، در تفسیر قرآن، حدیث، ادبیات و لغت هم توانا بود.3 ذهبی مرتبه دانش وی را چندان دانسته که می نویسد: بسیاری از طالبان و دانش پژوهان برای درک و فهم احکام با وی به مشورت می پرداختند.4 از شاگردان و راویان احتمالی وی اطلاعی در دست نیست. ابو اسماعیل سرانجام در سال 293 و به روایتی 303 هـ 5 در رمله از دنیا رفت.6 از وی تألیفات مبسوطی درباره اختلاف اصحاب مالک و گفته های او بر جای مانده و دیگران برخی از آنها را به اختصار درآورده اند.7 از نام و عنوان و آثار وی گزارشی نرسیده است.

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/183.
[2] ــ الدیباج المذهب 434. 3 ـ معجم المفسرین 2/726. 4 ـ تاریخ الاسلام 23/132. 5 ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/183.
[6] ــ تاریخ الاسلام 23/132.
[7] ــ الدیباج المذهب 434.*

دیگر منابع: بغیة الملتمس 498 جذوة المقتبس 351 معجم المؤلفین 13/186.

یحیی ـ قزوینی (قرن سوم هجری)

ابوزکریا یحیی بن ابی بکر بن مهرویه قزوینی.

اهل قزوین بود1 و از فردی به نام شعبه حدیث شنیده و روایت کرده است.2 شیخ طوسی وی را در زمره کسانی ذکر کرده که از امامان معصوم روایت نقل نکرده اند.3 از ابوزکریا افرادی چون احمد بن محمد بن خالد برقی (م 274 هـ )،4 عثمان بن ابی شیبه5 و علی بن محمد بن قتیبه نیشابوری روایت کرده اند.6 از وی اثری به نام نوادر بر جای مانده است.7

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (طوسی) 177.
[2] ــ جامع الرواة 2/323.
[3] ــ رجال الطوسی 517.
[4] ــ رجال النجاشی 2/414.
[5] ــ جامع الرواة 2/323.
[6] ــ اختیار معرفة الرجال 274.
[7] ــ رجال ابن داود 371.*

دیگر منابع: مجمع الرجال 6/247 طرائف المقال 1/369 منهج المقال 369 تنقیح المقال 3/308 معجم رجال الحدیث 20/21 نضد الایضاح 358 هدایة المحدثین 161 معالم العلماء 130 ایضاح الاشتباه 318.

یحیی ـ قزوینی (م 271 هـ )

ابوزکریا یحیی بن عبدالاعظم قزوینی، ملقب به ابن عبدک.

وی را از محدثان قزوین و همانند ابن ماجه امام، حافظ، ثقه، عالم، نویسنده و دارای مقام و مرتبتی بزرگ به حساب آورده اند. او از افرادی چون ابوعبدالرحمان مقری، عبدالله بن رجاء، حسان بن حسان، حمیدی و دیگران حدیث فرا گرفت و افرادی چون ابونعیم بن عدی، عبدالرحمان بن ابی حاتم و جعفر بن ادریس از وی حدیث نقل