یحیی ـ هادی (220 ـ 298 هـ )

ابوالحسن یحیی بن حسین بن قاسم بن طباطبا علوی هادی رسی حسنی.

یکی از امامان مذهب زیدیه بود که در سال 220 هـ در الفُرْع، یکی از روستاهای مدینه به دنیا آمد. او فقه و سایر علوم را نزد پدرش و دیگران آموخت.1 بعد از غلبه بر یمن و قرار دادن صنعا به عنوان مقر فرماندهی اش، رهبر و امام زیدیان شد. بعد از پیروزی قرمطیان بر صنعا، به صعده رفت و نجران را نیز تحت حاکمیت خود در آورد. همچنین به نام خود سکه زد و لقب امیرالمؤمنین گرفت.2 رجال نویسان اهل سنت او را فقیهی عالم، شاعر، شجاع، مبارز و ادیب دانسته اند.3 یحیی سال 298 هـ در صعده از دنیا رفت.4 آثار او عبارت اند از: الصلوة جامع الفقه5 المسالک فی ذکر الناجی من الفرق و الهالک الرد علی اهل الزیغ العرش و الکرسی الرد علی المجبره و القدریه6 تثبیت الامامه احادیث النبویه بالاسانید الیحیویه و الفنون7 انباء الدنیا المنتخب فی الفقه مسائل محمد بن سعید الاحکام امهات الاولاد جوابات المسائل الوارده من البلاد8 خطایا الانبیاء الرد علی من زعم ان القرآن قد ذهب بعضه الامالی الوصیه9 تفسیر سوره های 63 تا 78 قرآن اصول الدین تثبیت امامة امیرالمؤمنین(علیه السلام) مسألة فی الامامه الرضاع المنتخب من الفقه استدلال علی رسالة محمد(صلی الله علیه وآله) روایة عن الهادی الی الحق موعظة للهادی الی الحق عمدة للامام الهادی الی الحق المسترشد فی التوحید مسئلة فی العلم و القدرة و الارادة و المشیئه المنزلة بین المنزلتین الرد علی محمد بن حسن بن حنفیه تفسیر الکرسی الدیانه جواب مسئلة النبوة و الامامه باب اثبات النبوه ما نهی الله عنه رسول الله الجمله الخشیه البالغ و المدرک تفسیر معانی السنه و الرد علی من زعم انها من رسول الله و کتاب القیاس.10

پی نوشت ها

[1] ـ الاعلام 8/141.
[2] ــ تاریخ الاسلام 22/321.
[3] ــ عمدة الطالب 204. 4 ـ تاریخ الاسلام 22/321.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 144.
[6] ــ معجم المؤلفین 13/192.
[7] ــ هدیة العارفین 6/517.
[8] ــ الذریعه، 2/355 و 352، 5/216، 16/318، 17/263، 20/365، 22/421.
[9] ــ الاعلام 8/141.
[10] ــ تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 3/328.*

دیگر منابع: لغت نامه دهخدا 14/20996 فرهنگ زندگی نامه ها 535 تاریخ الخلفاء 525 دائرة المعارف بزرگ اسلامی 2/59.

یحیی ـ هروی (215 ـ 292 هـ )

ابوسعد (سعید) یحیی بن منصور بن حسن بن منصور سلمی هروی.

در سال 215 هـ به دنیا آمد.1 از افرادی چون علی بن مدینی، احمد بن حنبل، اسحاق ابن راهویه، محمد بن عبدالله و ابن نمیر حدیث شنید و محدثانی چون ابوعمرو بن سماک، عبدالصمد طستی و ابوبکر شافعی از او روایت نمودند.2 ابوسعد حنبلی مذهب بود.3 رجال نویسان اهل سنت هروی را فردی موثق، زاهد و حافظ، و وفات او را در سال 287 یا 292 هـ در شهر هرات دانسته اند. آثار او عبارت اند از: احکام القرآن شرف النبوه و الایمان.4

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 13/570.
[2] ــ تاریخ بغداد 14/225.
[3] ــ طبقات الحنابله 1/410.
[4] ــ سیر اعلام النبلاء 13/570.*

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 22/324 شذرات الذهب 2/213 المنتظم 12/414 النجوم الزاهره 3/123.

یحیی ـ همدانی (120 ـ 183 هـ )

ابوسعید یحیی بن زکریا بن خالد بن میمون بن فیروز وداعی همدانی کوفی.

اهل کوفه1 و از موالی زنی از وداعیه یا محمد بن مبشر به شمار می رفت و حدود 120 هـ متولد شد.2 از پدرش عاصم احول، داود بن ابی هند، هشام بن عروه و عبیدالله بن عمر روایت کرده و احمد بن حنبل، ابراهیم بن موسی فراء، زیاد بن ایوب و دیگران از او نقل روایت نموده اند.3 ابوسعید را عالم کوفه، شاگرد ابوحنیفه،4 فقیه و حافظی مورد اعتماد معرفی کرده و گفته اند که اولین کسی بود که در کوفه به تصنیف پرداخت.5 وی بر مذهب حنفی بود.6 مدتی از جانب هارون الرشید (خلافت 170 ـ 193 هـ ) قاضی مدائن بود7 و سرانجام در 63 سالگی8 به سال 1839 یا 198 هـ در همان شهر درگذشت.10 السنن و الشروط و السجلات اثر اوست.11

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 14/114.
[2] ــ سیراعلام النبلاء 8/338.
[3] ــ تهذیب الکمال 31/305 تذکرة الحفاظ 1/367.
[4] ــ شذرات الذهب 1/298.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 8/338 تذکرة الحفاظ 1/367.
[6] ــ الجواهر المضیئه