2/211.
[7] ــ الفهرست (الندیم) 282.
[8] ــ میزان الاعتدال 4/374.
[9] ــ التاریخ الکبیر 8/274.
[10] ــ تاریخ بغداد 14/115.
[11] ــ معجم المؤلفین 13/198.*

دیگر منابع: تاریخ خلیفة بن خیاط 302 الجرح و التعدیل 9/144 العبر 1/283 مرآت الجنان1/296.

یحیی ـ یزیدی (حدود 138 ـ 202 هـ )

ابومحمد یحیی بن مبارک بن مغیره عدوی یزیدی بصری بغدای.

از موالی بنی عدی بن عبد مناة بود.1 تاریخ و محل ولادت یزیدی به درستی روشن نیست. گفته شده که وی به هنگام مرگ 642 یا 74 سال داشته3 که در این صورت سال تولد او باید حدود 138 یا 128 هـ باشد. یحیی را به خاطر آنکه در دستگاه یزید بن منصور، دایی مهدی خلیفه عباسی بود و تربیت فرزندانش را بر عهده داشت، یزیدی خوانده اند.4 وی نزد بزرگان مکاتب بغداد و بصره به کسب دانش پرداخت. قرائت و لغت را از ابوعمرو بن علاء بصری، ادیب و لغت شناس مشهور فرا گرفت و عروض و ادبیات عرب و تاریخ را از ابوعمرو حضرمی و خلیل بن احمد فراهیدی آموخت. یزیدی احترام خاصی برای استادش خلیل قائل بود و او را پاس می داشت، ولی به سبب تبحر ویژه ابوعمرو بن علاء در لغت، وی را بر خلیل مقدم می داشت.5 از دیگر اساتید وی یونس بن حبیب نحوی و ابن جریح را می توان نام برد.6 پس از آنکه در علم و ادب شهرتی یافت، به دستگاه هارون (خلافت 170 ـ 193 هـ ) راه یافت و تعلیم و تربیت فرزندش مأمون (خلافت 198 ـ 218 هـ ) را پذیرفت و تا پایان عمر به همراه فرزندان خود که همگی فاضل و دانشمند بودند، در دستگاه خلافت اینان خدمت کردند.7 یزیدی از قاریان فصیح، لغت شناس و ادیب بود و در بغداد حلقه تدریس داشت. زمانی نیز به همراه کسائی در مسجد بغداد می نشست و به مردم قرائت قرآن می آموخت.8 از شاگردان او کسانی چون صالح بن زیاد سوسی، قاسم بن سلاّم و اسحق بن ابراهیم موصلی را می توان نام برد.9 وی شاعری توانا بود و در مدح برامکه و خلفای عباسی اشعار فراوانی دارد که از این بابت هدایای بسیاری دریافت کرده است و با آنکه سروده های او در مدح و تمجید از خلفا و برامکه، او را شاعری مدیحه سرا و چاپلوس نمایانده، اما اشعار او در موعظه و حکمت و هجویات و هزلیات نیز کم نیست.10 در روایتی آمده که در سفری که وی به حج مشرف شد، در همان جا اشعار بسیاری در موعظه و حکمت سرود.11 مرزبانی می نویسد: یزیدی تمام سروده های خود را که درباره خلفا و برامکه بود، قبل از مرگش نابود ساخت.12 رجال شناسان وی را موثق، راستگو و دارای روایات صحیح خوانده اند.13 انباری می نویسد که معتزله، یزیدی را از پیروان خود دانسته اند.14 یاقوت نیز وی را متهم به اعتزال نموده است.15 وی به سال 202 هـ در بغداد یا مرو درگذشت.16 آثار و تألیفات وی عبارت اند از: الوقف و الابتداء النوادر فی اللغه المختصر فی النحو النقط و الشکل المقصور و الممدود و قراءة عمرو بن علاء.17

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الشعراء 487.
[2] ــ معجم الادباء 20/31.
[3] ــ تاریخ الاسلام 14/452.
[4] ــ وفیات الاعیان 6/183.
[5] ــ تاریخ بغداد 14/146 و 147.
[6] ــ الاغانی 20/180.
[7] ــ همان.
[8] ــ تاریخ بغداد 14/147.
[9] ــ معجم الادباء 20/31.
[10] ــ الاغانی 20/180 ـ 203.
[11] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 275.
[12] ــ معجم الشعراء 487.
[13] ــ الانساب 5/692.
[14] ــ نزة الالباء 84.
[15] ــ معجم الادباء 20/31.
[16] ــ تاریخ الاسلام 14/452.
[17] ــ الفهرست (الندیم) 31 و 56.*

دیگر منابع: سیر اعلام النبلاء 9/563 النجوم الزاهره 2/173 بغیة الوعاة 2/340 المنتظم 10/112 غایة النهایه 2/375 الاعلام 8/163 معجم المؤلفین 13/220 ایضاح المکنون 2/336 شذرات الذهب 2/4 العبر 1/264 هدیة العارفین 2/513 تاریخ التراث العربی 2/4/208 الکامل فی التاریخ 6/350 تاریخ العلماء و النحویین 113.

یزدگرد ـ کسروی (م حدود 290 هـ )

یزدجرد بن مهینداذ (مهبندان/مهماندار) کسروی فارسی.

وی از نویسندگان دربار معتضد عباسی (خلافت 279 ـ 289 هـ ) است.1 کتاب های الدلائل علی التوحید من کلام الفلاسفة و غیرهم و کتاب فضائل بغداد و صفتها از اوست.2 آقابزرگ گوید: فصلی از کتاب فضائل بغداد در مقدمه کتاب حمامات بغداد منتشر شده است.3 وی در حدود 290 هـ از دنیا رفت.4

پی نوشت ها

[1] ـ هدیة العارفین 2/535.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 142.
[3] ــ الذریعه 16/257.
[4] ــ هدیة العارفین 2/535.*

دیگر منابع: لغت نامه دهخدا 14/21024.