دیگر منابع: المنتظم 11/311 العبر 1/349 معجم المؤلفین 13/243 تنقیح المقال 3/330 الاعلام 8/195 ریحانة الادب 7/570 شذرات الذهب 2/401 معجم رجال الحدیث 20/129 دائرة المعارف الشیعیة العامه 18/595 رجال ابن داود 379 خلاصة الاقوال 186 مجمع الرجال 6/272 نزهة الالباء 122 البدایة و النهایه 1/346 النجوم الزاهره 2/317 بغیة الوعاة 2/349 الکامل فی التاریخ 7/84 تاریخ الاسلام 18/551.

یعقوب ـ بغدادی (م حدود 190 هـ )

یعقوب بن ربیع بن یونس بن محمد بن ابی فروه بغدادی.

اهل بغداد بود.1 رجال نویسان او را شاعری گستاخ و پرده در، ادیب،2 کاتب3 و خوش قیافه4 یاد کرده اند. یعقوب حاجب (دربان) منصور دوانیقی (خلافت 136 ـ 158 هـ ) بوده است.5 هارون الرشید قبل از خلافتش با وی همدم و مأنوس بود6 و احترام خاصی به وی می کرد.7 او عاشق جاریه ای شد و مال و آبروی بسیاری برای به دست آوردن وی خرج کرد و آن جاریه شش ماه نزدش بود، سپس فوت کرد و اشعار زیادی در رثای او سرود.8 یعقوب در علوم مختلف تبحر داشته است.9 کتاب شعر اثر وی می باشد10 و حدود 190 هـ درگذشت.11

پی نوشت ها

[1] ـ معجم المؤلفین 13/248.
[2] ــ تاریخ بغداد 14/267.
[3] ــ لغت نامه دهخدا 14/21044.
[4] ــ معجم الشعراء 438.
[5] ــ تاریخ بغداد 14/267.
[6] ــ معجم الشعراء 438.
[7] ــ تاریخ التراث العربی 2/4/218.
[8] ــ المنتظم 9/102.
[9] ــ تاریخ بغداد 14/267.
[10] ــ الفهرست (الندیم) 191.
[11] ــ الاعلام 8/198.*

یعقوب ـ حضرمی (117 ـ 205 هـ )

ابومحمد یعقوب بن اسحاق بن زید بن عبدالله حضرمی بصری.

اهل بصره1 و از هم پیمانان حضارمه2 بود و نسبت وی بدین سبب است.3 تاریخ ولادت وی به درستی روشن نیست. ابن خلکان می گوید: حضرمی به هنگام مرگ 88 ساله بود، از این رو با توجه به سال مرگ وی می توان پنداشت که ولادت وی در سال 117 هـ بوده است.4 حضرمی از قرّاء دهگانه و پیشوای قاریان بصره به شمار می رفت. قرائت را نزد بزرگانی چون سلام بن سلیمان طویل، مهدی بن میمون و یونس بن عبید فرا گرفت.5 او از کسانی مانند زائدة بن قدامه، ابوعقیل دورقی و هارون بن موسی حدیث شنیده و روایت کرده است.6 وی علاوه بر قرائت و حدیث در فقه، ادبیات عرب و لغت توانا بود.7 افرادی چون ابوحاتم سجستانی، احمد بن ثابت جحدری و احمد بن نصر نیشابوری از شاگردان و راویان حضرمی بوده و از او روایت کرده اند.8 وی به سال 205 هـ در بصره وفات یافت.9 آثار و تألیفات وی از این قرارند: الجامع که در آن به اختلاف وجوه قرائات پرداخته و وقف التمام.10

پی نوشت ها

[1] ـ الثقات 9/283.
[2] ــ مردمانی که از حضرموت یمن به اقصی نقاط دنیا از جمله مشرق زمین مهاجرت کرده و اسلام آوردند و به حضارمه یا حضرمی شهرت یافتند الانساب 2/230.
[3] ــ طبقات خلیفة بن خیاط 396.
[4] ــ وفیات الاعیان 6/391.
[5] ــ غایة النهایه 2/386.
[6] ــ سیر اعلام النبلاء 10/169.
[7] ــ معجم الادباء 20/52.
[8] ــ تهذیب الکمال 32/316.
[9] ــ تاریخ الاسلام 14/461.
[10] ــ معجم الادباء 20/53.*

دیگر منابع: شذرات الذهب 2/14 النجوم الزاهره 2/179 الاعلام 8/195 هدیة العارفین 2/536 بغیة الوعاة 2/348 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 2/375 و 11/382 معجم المؤلفین 13/243 التاریخ الکبیر 8/399 الطبقات الکبری 7/304 تاریخ خلیفة بن خیاط 313 الفهرست (الندیم) 33 العبر 1/273.

یعقوب ـ دورقی (166 ـ 252 هـ )

ابویوسف یعقوب بن ابراهیم بن کثیر دورقی عبدی قیسی بغدادی.

در سال 166 هـ قدم به عرصه وجود گذارد و با سکونت در بغداد از اهالی آنجا به شمار آمد و به بغدادی شهرت یافت، گرچه اصل او از ایران بود. وی را به جهت پوشیدن کلاه بلند، دورقی خوانده اند.1 یعقوب که برادر بزرگ تر احمد بن ابراهیم بود، از بزرگانی چون هشیم، یحیی بن قطان و اسماعیل ابن علیّه استماع حدیث کرده و افرادی چون ابوزرعه عبیدالله بن عبدالکریم، ابوحاتم محمد بن ادریس رازی و ابوعبدالله محاملی از او روایت کرده اند.2 او در نگاه رجال نویسان فردی صدوق، ثقه، متقن و حافظ بود.3 ابویوسف سرانجام در سال 252 هـ از دنیا رفت. کتاب المسند فی الحدیث4 و تفسیر5 از آثار اوست.

پی نوشت ها

[1] ـ الثقات 9/286.
[2] ــ تاریخ بغداد 14/277.
[3] ــ تهذیب الکمال 32/311.
[4] ــ هدیة العارفین 2/538.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 37.*