می دانست.3 کتاب الحضر و السفر در علم طب اثر اوست.4

پی نوشت ها

[1] ـ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 4/575.
[2] ــ عیون الانباء 278.
[3] ــ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 4/575.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 356.*

دیگر منابع: هدیة العارفین 2/537 تاریخ الحکماء 378.

یعقوب ـ فسوی (حدود 180 ـ 277 هـ )

ابویوسف یعقوب بن سفیان بن جوّان فسوی فارسی سری.

در حدود 180 هـ متولد شد و اهل فسا بود1 و برای آموختن علم و حدیث به سرزمین شام، حجاز، عراق، جزیره و مصر سفر نمود و از کسانی مانند ابوعاصم نبیل، مکی بن ابراهیم، عبدالله بن رجاء، عون بن عماره و حبان بن هلال حدیث شنید.2 رجال نویسان اهل سنت ابویوسف را فردی حافظ و از محدثان موثق توصیف کرده اند.3 روایتگرانی همچون ابراهیم بن ابی طالب، عبدالرحمان بن ابی حاتم، ابوعوانة اسفراینی، ابوبکر بن ابی داود و ابن خزیمه از او روایت کرده اند.4 کتاب های المشیخه5 و تاریخ6 از آثار وی می باشد. الندیم از شخصی با عنوان ابوسفیان، مؤلف کتاب المعرکة و التاریخ نام برده7 که به احتمال ضعیف همین فسوی باشد. او سرانجام در سال 277 هـ در فسا و بنا به قولی در بصره درگذشت.8 زمان فوت او را مختلف آورده اند.9

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 13/180.
[2] ــ تاریخ الاسلام 20/494.
[3] ــ طبقات الحفاظ 262. 4 ـ تاریخ الاسلام 20/494. 5 ـ المستدرک علی معجم المؤلفین 843. 6 ـ العبر 1/399. 7 ـ الفهرست (الندیم) 197. 8 ـ تهذیب الکمال 32/334.
[9] ــ الثقات 9/287.*

دیگر منابع: کشف الظنون 1/299 شذرات الذهب 2/171 البدایة و النهایه 11/59 تذکرة الحفاظ 2/583 الاعلام 8/198 الاکمال 3/202 الجرح و التعدیل 9/208 الکامل فی التاریخ 7/440 غایة النهایه 2/390 هدیة العارفین 2/537.

یعقوب ـ قاضی (113 ـ 182 هـ )

ابویوسف یعقوب بن ابراهیم بن حبیب انصاری کوفی قاضی القضاة.

در سال 113 هـ در کوفه متولد شد1 و در بغداد سکونت کرد و از جوانی با ابوحنیفه همراه شد، به گونه ای که او را صاحب ابی حنیفه معرفی کرده اند.2 ابویوسف فقه را از ابوحنیفه آموخت و با آنکه شهرت به حفظ حدیث داشت، به قیاس روی آورد. از مطرّف، اعمش، هشام بن عروه و دیگران احادیث فراوانی اخذ کرده بود،3 همچنین از یحیی بن سعید انصاری، عطاء، ابواسحاق شیبانی و ابوحنیفه روایت کرده و یحیی بن معین، احمد بن حنبل، علی بن جعد، اسد بن فرات و گروهی دیگر از وی نقل حدیث نموده اند.4

ابویوسف به همراه هادی عباسی سفری به بصره داشته است.5 وی قضاوت دوران مهدی (خلافت 158 ـ 169 هـ )، هادی (خلافت 169 ـ 170 هـ ) و هارون (خلافت 170 ـ 193 هـ ) را به مدت شانزده سال در بغداد برعهده داشت و اولین کسی بود که عنوان قاضی القضاة گرفت و گفته می شود که اولین کسی بود که برای لباس عالمان شکل خاصی صورت داد.6 همچنین اولین کسی بود که اصول فقه مذهب حنفی را تدوین، و فقه ابوحنیفه را منتشر نمود و در ضمن به تفسیر، مغازی و ایام العرب آگاهی داشت.7 ابویوسف قاضی بنا به قول مشهور در سال 182 هـ در بغداد از دنیا رفت.8 آثار وی عبارت اند از: کتاب الصلاة کتاب الزکاة کتاب الصیام کتاب الغصب والاستبراء کتاب الفرائض کتاب البیوع کتاب الحدود کتاب الوکالة کتاب الوصایا کتاب الصید و الذبائح کتاب اختلاف الأمصار کتاب الردّ علی مالک بن أنس رسالته فی الخراج إلی الرشید کتاب الجوامع کتاب الأمالی9 أدب القاضی علی مذهب أبی حنیفة مسند الامام أبی یوسف المبسوط فی فروع الحنفیّة10 و النوادر.11

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الاسلام 12/497. 2 ـ تاریخ بغداد 14/242 و243.
[3] ــ الطبقات الکبری 7/330.
[4] ــ سیر اعلام النبلاء 8/536.
[5] ــ تاریخ بغداد 14/242 و 243. 6 ـ وفیات الاعیان 6/379. 7 ـ تاریخ بغداد 14/246. 8 ـ الطبقات الکبری 7/331. 9 ـ الفهرست (الندیم) 256 و257. 10 ـ کشف الظنون 1/46 و 2/1581 و 1680.
[11] ــ اسماء الکتب 64.

دیگر منابع: طبقات الفقهاء 141 المعارف 499 الاستیعاب 2/584 الجواهر المضیئه 2/140 و220 التاریخ الکبیر 8/397 البدایة و النهایه 10/180 الثقات 7/645 المجروحین 3/8 العبر 1/220 شذرات الذهب 1/301 التاریخ الصغیر 2/208 الاعلام 8/193 .

یعقوب ـ قرقاره (در عصر امام رضا(علیه السلام))

ابویوسف یعقوب بن نعیم بن عمرو قرقاره کاتب.

از شرح حال وی اطلاع چندانی نداریم. تنها نجاشی از او با عنوان