شیعه امامی در عصر غیبت امام غایب معرفی شده است. (1)او را به «الحافظ» نیز ستوده اند. (2)جایگاه بلند وی در میان امامیه مورد تأکید منابع سنی هم قرار گرفته است.

این منابع گاه برای او تعبیر فقیه هم به کار برده اند. (3)

با توجه به سنت تعیین و تشخیص «مجددین دین» که برخاسته از یک اعتقاد سنی مبتنی بر یک حدیث نبوی است. (4)شماری از علما و فقیهان که در فاصله زمانی گذار از قرنی به قرنی دیگر بوده اند و جزء بزرگ ترین و عموماً پر تأثیرترین دانشمندان دینی قرار می گرفته اند، به عنوان مجددان دین و مصادیق آن حدیث نبوی معرفی شده اند.

در فهرستی که نویسنده سنی، ابن اثیر (درگذشته 606ق) مؤلف جامع الاصول ارائه داده. (5)وی در میان مجددان شیعی، کلینی را به عنوان مجدد دین در سال 300 قمری معرفی کرده؛ این در حالی است که برای سال های 100 و 200 ق به ترتیب امامان باقر (درگذشته 114ق) و علی بن موسی الرضا (درگذشته 203ق) و برای سال 400، شریف مرتضی (درگذشته 436 ق) ، دانشمند و متکلم بلند مرتبه امامی را پیشنهاد کرده است. (6)احتمالاً منبع ابن اثیر در این مورد کتابی از یکی از علمای امامیه بوده است.

(1) نک: کشف المحجة، ص 185؛ الوجیزة، ص 1؛ مرآة العقول، ج 1، ص3؛ الفوائد الرجالیة، ج 3، ص 325؛ تکملةالرجال، ج 2، ص 486؛ کشف الحجب والأستار، ص 418؛ روضات الجنات، ج 6، ص 112.

(2) بحار الأنوار، ج 108، ص 33، 67.

(3) نک: الکامل، ج 8، 364؛ الاکمال، ج 4، ص 575؛ الوافی بالوفیات، ج 5، ص 226؛ لسان المیزان، ج 5، ص 433؛ القاموس المحیط، ج 4، ص 263، مادۀ کلان؛ تاج العروس، ج 9، ص 322، مادۀ کلان؛ در مورد منابع متأخر، نک: الأعلام، ج 8، ص 17.

(4) حدیث نبوی به روایت ابوهریره از این قرار است که: «ان اللّه تعالی یبعث لهذه الامه علی رأس کل مائة سنة من یجدد لها دینها» ، نک: ابوداود سجستانی، السنن، ج 4، ص 480؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج 4، ص 22؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج 3، ص 23؛ [1] نیز نک: عبدالمتعال الصعیدی، المجددون فی الاسلام، ص 8، ج 9؛ نیز نک: علی الحسینی المیبدی، شرح حدیث رأس مئة، به کوشش صادق الحسینی، کرمانشاه (ایران) ، 1425 ق.

(5) نک: ابن اثیر، جامع الاصول، ج 12، ص 220.

(6) نیز نک: الوجیزه، ص 184؛ ابوعلی الحائری، منتهی المقال، ص 298؛ وحید بهبهانی، التعلیقه، ص 329؛ بحرانی، لؤلؤه البحرین، ص 237؛ روضات الجنات، ص 524.