شنیده و بعد از وفات وی بقیۀ روایات او را از شاگردانش اخذ کرده است.

البته مظنون آن است که واسطه در این اسناد از قلم ناسخان سهوا افتاده یا مصنف به روش معلوم خود در روایت با واسطه از سهل اعتماد ورزیده و سند را معلّق نموده یا تعلیق به اعتماد اسناد دور دست می باشد.

البته احتمال دیگری هم در برخی موارد می رود که در ترتیب احادیث کتاب جابه جایی صورت گرفته باشد.

بهر حال با عنایت به پراکندگی این اسناد، احتمال شاگردی کلینی نسبت به سهل، بعید می نماید.

«بإسناده» در اسناد کافی عبارت «بإسناده» در اسناد کافی به دو گونه است:

گونۀ اول: در آغاز سند واقع است.

گونۀ دوم: در میانۀ سند قرار گرفته است.

«بإسناده» در آغاز اسناد کافی

این تعبیر در اسناد زیادی آغازگر حدیث می باشد، قرائن همچون ظاهر سیاق احادیث و مصادر دیگری که روایت را نقل کرده اند نشان می دهد که این عبارت به معنای «بهذا الإسناد» می باشد.

توضیح این که پس از این عبارت گاه نام راوی قرار می گیرد همچون و بإسناده عن علی بن أبی حمزة (1)و گاه نام معصوم علیه السلام، همچون و بإسناده قال قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله. (2)

در قسم نخست در تمامی موارد در سند قبل نام راوی آغاز سند مورد بحث آمده است، این امر نشان می دهد که مراد از «بإسناده» اشاره به سند قبل است که هماره نام راوی در سند قبل آمده نمی تواند تصادفی باشد.

به عنوان نمونه: محمد بن یحیی عن أحمد بن محمد عن ابن محبوب عن مالک بن عطیة. . . . (3)

(1) کافی، ج 4، ص 502، ح 5.

(2) کافی، ج 2، ص 79، ح 6، و ص 263، ح14 و ص 295، ح 8 و موارد دیگر.

(3) کافی، ج 6، ص 188، ح 13.