در کشف المحجة (1)مکرراً مطالبی را از آن نقل کرده است. صدرالدین شیرازی (م1050ق) نیز در شرح اصول کافی (2)منقولاتی از آن را آورده است که حکایت از وجود کتاب در نزد وی می کند، اما پس از آن دیگر اثری از این کتاب یافت نشده است.

وفات: کلینی در حالی که حدود 70 سال از عمرش می گذشت و پس از 20 سال تلاش در تدوین کتاب کافی ، در شعبان سال 329 هجری قمری، سالی که سال «تناثر نجوم» یعنی فرو ریختن ستاره ها، نام گرفته است، چشم از جهان فرو بست و در «باب الکوفه» بغداد (3)به خاک سپرده شد. (4)در همین سال همچنین با رحلت آخرین نایب امام زمان، علی بن محمد سمری، غیبت کبری آغاز شد. (5)

کتاب کافی

کافی جامع ترین و مهم ترین کتاب در میان کتب اربعه شیعه است.

شیخ مفید در این باره می نویسد: کافی از سترگ ترین و سودمندترین کتب شیعه است. (6)

فیض کاشانی کافی را معتبرترین، کامل ترین و جامع ترین کتب اربعه دانسته است. (7)

علّامه مجلسی نیز کتاب کافی را دقیق ترین، جامع ترین، بزرگ تری و بهترین تألیفات شیعه معرفی کرده است. (8)

(1) کشف المحجة، ص 159، 173، 189.

(2) شرح اصول الکافی، ج 2، ص 612 - 615.

(3) قبر وی امروزه در سمت شرقی بغداد در جامع صفویه (آصفیه) قرار دارد. العمیدی، «مع الکلینی و کتابه الکافی» ، علوم الحدیث، ش 1، ص 222 و حسینی جلالی، درایة الحدیث، ص 146.

(4) رجال النجاشی، ص 377 و 378؛ رجال الطوسی، ص 439. شیخ طوسی می نویسد: محمد بن یعقوب الکلینی یکنی أبا جعفر الأعور جلیل القدر عالم بالأخبار. . . مات سنة تسع و عشرین و ثلثمائة فی شعبان ببغداد و دفن بباب الکوفة. ولی شیخ طوسی در کتاب فهرست کتب الشیعه و اصولهم، ص 395 و [1]ابن طاووس در کشف المَحجّه، ص 159 سال 328 را سال وفات کلینی ذکر کرده اند، اما به دلایلی از جمله نزدیک تر بودن عصر نجاشی به کلینی قول نجاشی صحیح تر به نظر می رسد. دربارۀ سالم ماندن جسد و کفن مرحوم کلینی ر. ک: خوئی، معجم رجال الحدیث، ج 19، ص 56 و 57. [2]

(5) علی بن بابویه قمی (پدر شیخ صدوق) نیز در همین سال از دنیا رفته است (رجال النجاشی، ص 264) .

(6) «الکافی و هو من أجل کتب الشیعة و أکثرها فائدة» ، تصحیح الاعتقاد، ص 27.

(7) «الکافی. . . أشرفها و أوثقها و أتمها و أجمعها» (الوافی، ج 1، ص 5) . [3]

(8) «کتاب الکافی. . . أضبط الأصول و أجمعها، و أحسن مؤلفات الفرقة الناجیة، و أعظمها» (مرآة العقول، ج1، ص 3) . [4]