نام کتاب: دربارۀ نامگذاری این کتاب به کافی باید گفت: به نظر می رسد این کتاب از سوی مؤلف آن مسمی به کافی نبوده است. مهم ترین دلیل این مطلب عدم اشارۀ کلینی به نام کتاب در خطبۀ آغازین این اثر بزرگ است، هر چند که در دوره های بعد شیخ طوسی و نجاشی از کتاب کلینی به نام کافی یاد کرده اند، اما می توان احتمال داد که عنوان کافی به عنوان نام اثر کلینی از خطبۀ وی در شروع کتاب اقتباس گشته است، آنجا که در پاسخ شخصی که از او تقاضای تدوین چنین کتابی را کرده بود می نویسد: (1)

و قلتَ أنّک تُحِبُّ أن یکونَ عندکَ کتابٌ کافٍ یجمعُ فیه مِن جمیعِ فنون علمِ الدّینِ. . . . (2)

گفته بودی که علاقه مندی کتابی در اختیار تو قرار گیرد که تو را کفایت کند و تمام فنون علم دین در آن گرد آمده باشد.

نجاشی در کتاب رجال خود می گوید: «صَنّفَ الکتابَ الکبیرَ المعروف بِالکلینی، یُسمّی الکافی » . (3)این عبارت نشان دهندۀ آن است که مؤلف بر مجموع آن نامی ننهاده بوده و به لحاظ شهرت مؤلف، کتاب به نام وی معروف بوده است.

زمان تألیف: شروع و پایان تألیف کتاب کافی دقیقاً مشخص نیست، اما نجاشی به نگاشته شدن آن در بیست سال، تصریح کرده است: «صَنّفَ الکتابَ الکبیر المعروفَ بالکلینی یُسمّی الکافی فی عشرین سنةً» : (4)شیخ کلینی کتاب خود را که به «کلینی» معروف بود و کافی نامیده می شد در مدت بیست سال تصنیف کرد.

انگیزۀ تألیف «کافی» : مرحوم کلینی در ابتدای کافی انگیزۀ خود را از تألیف کتاب بیان کرده است و از مطالعۀ این مقدمه که ظاهراً پس از تألیف کتاب نوشته شده است، روشن می گردد که او جامع خود را به تقاضای یکی از دوستانش نوشته است و علت درخواست آن شخص از کلینی حل دو مشکل اساسی در آن زمان بوده است:

(1) پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه، ص 470.

(2) الکافی، ج 1، ص 8 و 9. [1]

(3) رجال النجاشی، ص 377.

(4) همان، ص 266.