6. عنعنه در سند: گرچه مرحوم کلینی همچون مشایخ خود، روایات را از طرق معتبری همچون سماع، قرائت و اجازه دریافت کرده است، جهت رعایت اختصار سند، روایات کافی را به صورت معنعن نقل کرده است، یعنی حلقه های سند با لفظ «عن» به یکدیگر مربوط شده اند. در این گونه اسناد وجه تحمل واسطه های سند معمولاً پوشیده می ماند، یعنی مشخص نمی شود که راوی حدیث را به چه نحو از استادش فرا گرفته است به طریق سماع یا قرائت یا اجازه یا. . . (بر خلاف تعابیری همچون سمعتُ فلاناً یقول، قرأتُ علی فلان و. . .) .

عنعنه در سند یکی از شیوه های رایج اختصار در اسناد است و با توجه به وثاقت و اعتبار مؤلف، طبق نظر محدثان شیعه خللی به اعتبار سند وارد نمی کند.

نمونه ای از روایت معنعن:

عَلیُّ عَنْ أبِیهِ عَنِ النّوْفَلِی عَنِ السَّکوِنی عَنْ أبِی عَبْدِاللّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ تَرَکَ مَعْصِیةً للّهِ مَخَافَةَ اللّهِ تَبارَکَ وَ تَعَالَی أرْضَاهُ اللّهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ. (1)

7. ارسال در برخی اسناد: در مواردی در سند روایات کافی ، قطع، تعلیق و ارسال با الفاظ مبهمی همچون «عمّن رواه، عمّن حدّثه، عمّن أخبره، عن رجلٍ، عن بعضِ أصحابِه، رَفَعَهُ عن، مرسلاً عن و. . .» به چشم می خورد، که البته این موارد در مجموع کتاب رقمی محدود است، مثلاً در روایتی آمده است:

مُحَمَّدُ بْنُ یحْیی عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ سَعیدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِد عَنْ زَکَرِیا بْنِ عِمْرانَ الْقُمِّی عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ أصْحَابِ أبی عَبْدِاللّهِ علیه السلام لَمْ أحْفَظْ اسْمَهُ قالَ: سَمِعْتُ أبَاعَبْدِاللّهِ علیه السلام یقُولُ. . . . (2)

و در روایتی دیگر سند به صورت زیر دیده می شود:

«الْحُسَینُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أصْحابِهِ عَنْ أبِی بَصیرٍ قَالَ. . .» . (3)

این گونه روایات در معیار بسیاری از متأخران جزو روایات ضعیف السند به شمار

(1) الکافی، ج 2، ص 81، ح 6. [1]

(2) همان، ج 1، ص 230، ح 2. [2]

(3) همان، ص 474، ح 5. [3]