6. تلخیص کافی و نگارش کتاب ها در زمینه بررسی اسناد و محتویات کافی نیز از جمله کارهای انجام یافته بر این کتاب است. (1)

بررسی استناد روضه به کلینی

دربارۀ استناد تمام مجلدات کافی به کلینی هیچ یک از محققان تردیدی روا نداشته اند. در این میان تنها ملا خلیل قزوینی معتقد است که روضه از تألیفات ابن ادریس حلی است که اشتباهاً به کلینی منتسب شده است. این دیدگاه از نگاه همۀ حدیث شناسان مورد نقد قرار گرفته و دلایلی بر رد آن به شرح ذیل ارائه شده است:

1. راویانی که در آغاز سند کافی و از جمله روضه از آنان نام برده شده و کلینی مستقیماً از آنان نقل می کند جزء طبقۀ هشتم یا نهم روایت اند و کلینی خود از طبقه نهم است. در حالی که ابن ادریس جزء طبقۀ پانزدهم است. چگونه ممکن است ابن ادریس که خود در طبقۀ پانزدهم است بدون واسطه از اشخاصی روایت کند که در طبقۀ هشتم، یا نهم اند.

3. اسانید روایات روضه با اسانید روایات در اصول و فروع کافی یکسان است، که این امر نشان از یکی بودن مؤلف آنهاست.

3. نجاشی و شیخ طوسی که سال ها پیش از ابن ادریس بوده اند، روضه را جزئی از کافی و تألیف کلینی دانسته اند. اگر ادعای تألیف روضه از سوی ابن ادریس (م 598) صحیح باشد، چگونه ممکن است نجاشی و شیخ سال ها پیش، از وجود و انتساب این کتاب مطلع باشند.

4. وجود جملۀ پایانی در کتاب روضه نشان گر انتساب آن به کلینی است. (2)

شروح کافی

افزون بر حاشیه و تعلیق نویسی بر کافی ، شرح های متعددی بر این کتاب نگاشته شده است، در مقدمۀ معجم بحار الأنوار به جز وافی و شرح های برخی از روایات کافی ،

(1) برای تفصیل بیشتر ر. ک: کافی، ج 1، ص 30 - 35 (مقدمه) ؛ المعجم المفهرس لألفاظ أحادیث بحار الأنوار، ج 1، ص 65 - 66.

(2) ر. ک: خاتمه مستدرک الوسائل، ج 3، ص 535.